AK Parti hükümetlerinin ilköğretim eğitim politikaları (2002-2023)

MECİT BAHADIR / 2025 - Türkçe - Yüksek Lisans

Bu çalışmanın temel amacı, Türkiye'de 2002-2023 yılları arasında siyasi iktidar tarafından oluşturulan ilköğretim politikalarını; yasa, yönetmelik, millî eğitim şûraları, genelgeler, söylemler ve uygulamalar üzerinden analiz etmektir. Siyasal iktidarlar, eğitimi kendi ideolojileri doğrultusunda tasarlayabilir, eğitim yoluyla üretilen bilgiyi inşa edebilir, yeniden üretebilir ya da tamamen görmezden gelebilir. Bilgiyi üreten iktidar, onu ideolojik amaçları doğrultusunda araçsallaştırabilir. Bu nedenlerle tez, ideoloji ve iktidar kavramları çerçevesinde yapılandırılmıştır. İktidarın, ideolojilerinin ve ideolojik dönüşümlerinin Türk eğitim sistemi üzerindeki etkileri; siyasal iktidarların eğitim politikalarını söylemler, semboller, işaretler ve kavramlar aracılığıyla nasıl inşa ettikleri incelenerek değerlendirilecektir. Siyasal iktidarların meşrulaştırma aracı olarak gördükleri eğitim politikaları, tez kapsamında ele alınan dönemde tek başına iktidarda olan Adalet ve Kalkınma Partisi (AK Parti) uygulamaları içinde dahi farklılıklar göstermiştir. AK Parti'nin 2002-2011 yılları arasında izlediği politikalar, önemli ideolojik dönüşümler geçirmiş ve 2011 itibarıyla yeniden uygulanmaya başlanmıştır. Eğitim açık bir süreçtir ve en çok da siyasal iktidara ve onun ideolojilerine açıktır. Dönüştürülen eğitim, toplumu şekillendirir ve bu toplum da siyasal iktidarı sürdürür. Betimsel yöntem ve metin analizi tekniği kullanılarak yürütülen bu çalışma, AK Parti'nin iktidara geldiği yıldan Cumhuriyetin 100. yılına kadar uygulanan ilköğretim politikalarını ele almaktadır. Muhafazakâr-demokrat-dindar kavramları, istenen neslin ortak özellikleri olarak tanımlanmış ve bu özellikler, toplumun genç kuşaklarına ilköğretim politikaları aracılığıyla aktarılmaya çalışılmıştır. Bu amacı gerçekleştirmek için yasal düzenlemeler, hükümet programları, şûra kararları ve kalkınma planları işlevselleştirilmiştir.


The main purpose of this study is to analyze the primary education policies constructed by the political power in Turkey between 2002 and 2023 through laws, regulations, national education councils, circulars, discourses, and practices. Political powers may design education in line with their own ideologies, construct or reproduce the knowledge produced by education, or disregard it altogether. The power that produces knowledge can instrumentalize it for its ideological purposes. For these reasons, this thesis has been framed within the concepts of ideology and power. The impacts of power, its ideologies, and ideological transformations on the Turkish education system will be examined by exploring how political powers construct educational policies through discourses, symbols, signs, and concepts. Educational policies, which political powers regard as a tool of legitimization, have shown variations even within the practices of the Justice and Development Party (AK Party), which single-handedly governed throughout the period defined as the thesis's scope. The policies pursued by the AK Party between 2002 and 2011 underwent significant ideological transformations and were reimplemented starting in 2011. Education is an open process, and it is most open to political power and its ideologies. Transformed education, in turn, shapes society, which sustains political power. Employing a descriptive method and text analysis technique, this study addresses the primary education policies implemented from the year the AK Party came to power until the 100th anniversary of the Republic. The concepts of conservative-democratic-religious, identified as the common characteristics of the desired generation, were attempted to be transmitted to the younger generations of society through primary education policies. In order to make this possible, legal regulations, government programs, council decisions, and development plans were functionalized.