Kur\'ân tefsîrinde bağlamın önemi -Kurtubî Tefsîri örneği

MEHMET SANİ ÖZDEMİR / 2025 - Türkçe - Yüksek Lisans

Bu yüksek lisans tezinde, Kur'ân tefsîrinde bağlamın (siyâk) önemi ele alınmakta ve bu bağlamda Kurtubî'nin el-Câmi li-ahkâmi'l-Kur'ân adlı tefsîri örnek olarak incelenmektedir. Çalışmada, metin içi ve metin dışı bağlamın, âyetlerin doğru anlaşılmasında belirleyici bir unsur olduğu vurgulanmaktadır. Tez kapsamında, Kurtubî'nin tefsîrinde siyâka verilen önem analiz edilmekte ve âyetlerin yorumlanmasında siyâk ilkesinin rolüne dair örnekler sunulmaktadır Çalışma, bağlamın yalnızca dilbilgisel ve sözlük anlamların tespîtinde değil, aynı zamanda sosyal, tarîhî ve kültürel çerçevenin anlaşılmasında da önemli bir rol oynadığını ortaya koymaktadır. Kurtubî'nin tefsîri, bağlamı; âyetler arası ilişki, nüzûl sebepleri, kırâat farkları ve sahâbe rivâyetleri gibi unsurlar üzerinden değerlendirerek bütüncül bir yorum yöntemi geliştirdiğini göstermektedir. Tefsîrden aktarılan örnekler, bağlamın ihmâl edilmesinin yanlış yorumlara ve metodolojik hatalara yol açabileceğini açık biçimde ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, bu çalışma, bağlamın Kur'ân tefsîrinde vazgeçilmez bir yöntem olduğunu ve metnin anlamının sağlıklı şekilde inşâsında temel bir rol oynadığını göstermektedir.


This master's thesis examines the importance of context (siyâq) in Qur'anic exegesis, using al-Qurtubî's al-Jâmiʿ li-ahkâm al-Qur'ân as a case study. The study emphasizes that both internal and external contexts are crucial for correctly understanding the verses of the Qur'an. It analyzes the significance that al-Qurtubî attributes to context in his tafsir and presents examples illustrating the role of siyâq in the interpretation of verses. The research shows that context is not only essential for identifying the grammatical and lexical meanings of the verses but also plays a significant role in understanding the social, historical, and cultural frameworks. Al-Qurtubî's tafsir demonstrates a comprehensive exegetical method by evaluating context through inter-verse relations, reasons for revelation (asbâb al-nüzûl), qirâ'ât variations, and companion narrations. Examples cited from his tafsir clearly indicate that neglecting context can lead to misinterpretations and methodological errors. In conclusion, this study demonstrates that context is an indispensable methodological tool in Qur'anic exegesis and plays a fundamental role in the accurate construction of the text's meaning.